Tinh mơ sáng nay, ông Hải vừa tỉnh giấc thì bỗng nghe thấy tiếng ve kêu râm ran trong khu vườn sau nhà. Ông bàng hoàng giật mình. Một cảm giác lâng lâng khó tả dâng lên trong ông. Ông chạy vội ra đứng bên khung cửa sổ nhìn như thôi miên lên các vòm lá nơi từ đó tiếng ve phát ra.

LTS - Thời gian qua, sau khi giới thiệu vệt bài "Chuyển động thơ Việt Nam hiện đại - đương đại" của nhà nghiên cứu Anh Chi, cùng với sự cổ vũ, khích lệ của bạn đọc, chúng tôi nhận được một số bài trao đổi của các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu phê bình văn học. Trong ba số báo gần đây, chúng tôi đã giới thiệu phần trao đổi của nhà thơ Inrasara "Phê bình phê bình". Trước khi giới thiệu ý kiến của một số nhà phê bình văn học khác, theo yêu cầu của nhà nghiên cứu Anh Chi và cũng để tạo cơ hội cho tác giả có thể trao đổi lại, Báo Nhân Dân cuối tuần kỳ này giới thiệu "Ðôi điều với Inrasara" mà Anh Chi muốn "làm sáng rõ hơn một số vấn đề" chưa thống nhất. Chúng tôi mong tiếp tục nhận được những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của bạn đọc cũng như những người quan tâm đến văn học nước nhà.

Từ "Hội thảo thơ Mai Văn Phấn & Ðồng Ðức Bốn" tại Hải Phòng ngày 15-5-2011 đến Tọa đàm "Thơ Việt Nam hiện đại và Nguyễn Quang Thiều" ngày 28-6-2012 tại Viện Văn học (Hà Nội), có khoảng cách hơn một năm. Hai hội thảo được cho là có giá nhất về nhà thơ đang sống. Thế nhưng nhìn lại, sự tiến bộ của các tham luận thì sao?

Thi lên năm tuổi thì bố mất. Sau đám tang chồng, bà Mai bán đi gần hết đất vườn huệ, chỉ để lại một khoảnh nhà trồng lấy hoa cắm bàn thờ. Cái đầu hồi nhà được đục ra để mở một quán nước quay ra đường. Cuộc sống của hai mẹ con nhờ cả vào đó.

Ở bài 1: "Phê bình phê bình: Sự lạc điệu mang tính mỹ học", chúng tôi đã xác định được cách phê bình của Anh Chi. Qua lăng kính mỹ học của mình, Anh Chi đã nhận định khoảng mươi tên tuổi. Trong bài này, tôi xin lẩy ra hai trường hợp khá điển hình: Hoàng Hưng và Nguyễn Quang Thiều, để trao đổi với anh.

Năm lên tám, thằng Sinh phát hiện trong tủ kính của ông nội nó đặt một chiếc đồng hồ báo thức đã hoen gỉ, cũ kỹ. Ðiều kỳ lạ đối với Sinh là chiếc đồng hồ ấy không chạy mà kim giờ, kim phút luôn dừng lại ở thời khắc 9 giờ 15 phút. Phải lớn lên một chút, thằng Sinh mới dè dặt hỏi ông:

Ði qua hai cuộc chiến tranh

Từ quy gọi bạn đau sườn dốc

Ngày nay, khi nhắc tới văn học viết về chiến tranh và người lính, thường người ta chỉ nhấn mạnh tới giai đoạn 1945-1975, thời kỳ mà các nhà lý luận phê bình gọi là dòng văn học cách mạng - văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa, thành quả của chế độ cách mạng. Thực ra, văn học viết về chiến tranh và người lính xuất hiện từ rất sớm, quốc gia nào cũng có và thời nào cũng có. Ðiều căn cốt đặt ra là, trước một đề tài rộng lớn như vậy, các nhà văn phải viết gì và viết như thế nào?

LTS - Vừa qua, Báo Nhân Dân cuối tuần liên tiếp giới thiệu bốn bài đầu trong vệt bài Chuyển động thơ Việt Nam hiện đại - đương đại của nhà nghiên cứu Anh Chi. Trong thời gian này, cùng với sự cổ vũ, khích lệ của bạn đọc, chúng tôi nhận được một số bài trao đổi của các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu phê bình văn học. Từ số báo này, chúng tôi xin giới thiệu phần trao đổi của nhà thơ Inrasara và mong tiếp tục nhận được những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của bạn đọc cũng như những người quan tâm đến văn học nước nhà.

Ông Lam đang tỉa những lá vàng ngoài vườn "thượng uyển" thì nghe tiếng con Bờm cạy chân vào cánh cổng. Ông biết bà đi chợ đã về. Tiếng bà Lam hớt hải vui mừng. Ông chờ bà vào đến sân, kiểu gì bà cũng chạy vội ra vườn nói cho ông hay. Bà Lam tiến sát gần chồng làm ông giật mình ngẩng đầu lên.

Có thể khẳng định rằng, Thơ kháng chiến chống thực dân Pháp đã đạt được thành tựu chủ đạo ngay những năm đầu dân tộc ta bước vào cuộc chiến tranh giữ nước thần thánh. Ðạt tới thành tựu cỡ như vậy, vì trào lưu thơ này có những điều kiện tiên quyết.

-Tôi đi bà nhé?

(Tiếp theo và hết) -  Kỳ trước

Vực đâm thêm một nhát dao vào gốc cây Tâm đề.

- Mày cũng được đấy!

Trước thực tế sáng tác và xuất bản thơ như đã trình bày trong bài "Một số nhà thơ hiện đại giữa và cuối thế kỷ 20" (in số báo trước), một số tác giả và người quan tâm dường như đã cho rằng, cuối thế kỷ 20, có những nhà thơ đang làm cho thơ Việt Nam mới hẳn lên, thậm chí có người còn nghĩ, đã xuất hiện một hiện tượng "đổi mới thơ đương đại"! Nhận định đó có thỏa đáng?

* Một số nhà thơ hiện đại giữa và cuối thế kỷ 20

LTS- Theo dõi sát những chuyển động của văn học Việt Nam nói chung, thi ca nói riêng, nhà nghiên cứu Anh Chi vừa hoàn thành vệt bài "Chuyển động thơ Việt Nam hiện đại - đương đại". Báo Nhân Dân cuối tuần trân trọng giới thiệu loạt bài viết này của ông và hy vọng nhận được sự quan tâm trao đổi của bạn đọc, nhà thơ, nhà nghiên cứu văn học và những người quan tâm. 

Vực đứng lặng dưới thân cây Tâm đề, loại cây xòe tán rộng, gốc xù xì. Cô chậm chạp đếm đi đếm lại: một, hai, ba... có vết nhựa còn đang chảy láp táp xuống đất. Vực nghiến răng, vung cánh tay nắm con dao nhọn lên toan đâm vào bên cạnh vết gần nhất nhưng đột ngột dừng lại, cạo sạch lớp xù xì bên ngoài, đưa miệng thổi cho các hạt bụi bay sạch, bất đồ cô chạy ra xa, xoay người, vung cánh tay, con dao nhọn lao vun vút, vài giây sau chỉ nghe tiếng leng keng của sắt va vào đá. Trong cái khoanh tròn trên vỏ cây, một vết thương mới vạt nghiêng từ trên xuống, nếu trúng vào thân thể cường tráng nào đó thì nhất định là nhát đâm chí mạng. Cặp mắt người điên khép lại.

Mùa xuân đến. Bản Ðèo Hoa ngập tràn tiếng đàn, tiếng sáo. Một góc Pattaya giữa ngút ngàn mây núi. Tối nào cũng vậy, lũ trai bản lại rủ nhau  đốt một đống lửa thật to dưới tán một cây săng lẻ. Ðống lửa là những khát khao rừng rực cháy trong lòng chúng. Những hớp rượu nếp nương cứ ừng ực tuôn vào, những bài ca cứ thế ngân lên. Những cô gái trẻ ngồi bên khung cửi tay dệt vải mà tâm hồn như những con chim đậu trên cành. Ông bà A Sinh ngồi trong nhà hết đi ra lại đi vào. Ông kéo một hơi thuốc dài và bảo:

Tôi lại về đây Sapa ơi!
Phan-xi-păng còn ẩn mình trong băng tuyết
Nụ đào sau cùng những ngày đậm rét
Không chịu rời cành thầm gọi người ơi!

Ông già ngồi vẽ gốm
Ngồi bệt trên đất bằng
Lọ gốm dựng nghiêng nghiêng
Chiều nghiêng nghiêng tre trúc